Monday, 2 October 2017

समस्या भारतासमोरच्या!




              भारत स्वतंत्र होऊन ७० वर्ष झाली.७० वर्षांमध्ये भारताने अनेक क्षेत्रात आश्चर्यकारक प्रगती केली.१५ ऑगस्ट १९४७ च्या तुलनेत आपण बरेच पुढे आलो आहोत पण अजूनही अनेक समस्या देशासमोर आ वासून उभ्या आहेत.यातील अनेक समस्यांशी अनेक वर्ष सामना करूनही अपेक्षित बदल दिसून येत नाहीत.याची कारणे काय?समस्याच मोठ्या जटील आहेत?की त्या सोडवण्यात प्रयत्न कमी पडतायत?की आपण नेमक्या समस्या काय आहेत त्या ओळखल्याच नाहीयेत?की वैयक्तिक स्वार्थ साठी या समस्या तश्याच कुजवत ठेवायच्या आहेत?
                भारतासमोरच्या नेमक्या समस्या कोणत्या याचा विचार करताना मला अनेक समस्या सुचल्या.यातील काही एकमेकांशी जोडता येतील,अनेकवेळा एका समस्येचं मूळ दुसर्या समस्येत सापडेल.काही खूप महत्वाच्या,काही कमी महत्वाच्या छुल्लक वाटतील पण ह्या सर्व समस्या सुटतील तेव्हाच खरे अच्छे दिन येतील.
          ह्या समस्या लिहताना कोणताही criteria ठेवलेला नाही.Brain Storming करत सुचत गेल्या तश्या लिहिल्या आहेत.
  
        भारतासमोरच्या समस्या!!   
1. गरिबी.
2. आरोग्य.
3. शिक्षण.
4. आर्थिक साक्षरता.
5. राजकीय साक्षरता.
6. शेती आणि अन्न सुरक्षा.
7. रोजगार.
8. अंधश्रद्धा.
9. जातीयवाद.
10. असहिष्णुता?
11. महिला सबलीकरण.
12. महिला सुरक्षा.
13. न्यायालयीन शिथिलता.
14. अंतर्गत सुरक्षा.
15. सीमा सुरक्षा.
16. नक्षलवाद.
17. काश्मीर.
18. प्रादेशिक अस्मिता.
19. भ्रष्टाचार.
20. बेकायदेशीर कृत्य.
21. प्रदूषण.
22. पाणी.
23. जंगलांचा ह्रास.
24. जैवविविधतेचा ह्रास.
25. अस्वच्छता.
26. ऊर्जा.
27. राजकारण.

       ह्यात माझ्याकडून काही समस्या राहिल्या असतील,तर त्या कमेंट मध्ये लिहा.वरील लिहिलेलेल्या समस्यांचा अभ्यास करून काही लेख लिहावे असं डोक्यात आहे.समस्यांचं मूळ कारण,त्यांची सद्यस्थिती,त्यांवरचे उपाय शोधावेत आणि या सर्व गोष्टींची मांडणी करावी अशी कल्पना आहे.प्रत्येक समस्येत काही inputs मला द्यावेत अशी इच्छा आहे,कारण प्रत्येक समस्येकडे बघण्याचा प्रत्येकाचा दृष्टीकोन वेगवेगळा असतो आणि या वेगवेगळ्या दृष्टीकोनातूनच उत्तरे निघतील असं मला वाटत.तरी कृपया आपल्याला जी समस्या जास्तीतजास्त त्रास देत असेल त्या विषयी काही मुद्दे नक्की मांडा.
             धन्यवाद!!!
                                                                ©श्रवण दांडेकर😃
                                          

Saturday, 27 May 2017

पाकिस्तानच करायचं काय??

                 १५ ऑगस्ट १९४७ ला भारत स्वतंत्र झाला.भारताची फाळणी होऊन पाकिस्तान तयार झाला.तेव्हा पासून दोन देशांमध्ये कायमच संघर्षाचे  संबंध राहिले आहेत.पाकिस्तान कायमच भारताच्या कुरापती काढत कुरघोडी करायचा प्रयत्न करतो.हा कायम चालणाऱ्या संघर्षाचे रूपांतर तीन युद्धांमध्ये झाले.तिन्ही युद्धांमध्ये पाकिस्तानला भीषण हार पत्करायला लागली असली तरी कुत्र्याची शेपटी वाकडी ती वाकडीच या म्हणी प्रमाणे पाकिस्तान काही सुधारायला तयार नाही.पाकिस्तानकडून शस्त्रसंधीचं उल्लंघन ही नेहमीचीच बातमी झाली आहे.दहशतवादाला खतपाणी घालणे,घुसखोरी,भारतीय सैनिकांच्या मृतदेहाची विटंबना अशा अनेक बातम्या ऐकल्या की कायम प्रश्न पडतो की या पाकिस्तानचं करायचं काय??
         
         पाकिस्तान बरोबर भारताच्या दोन प्रकारच्या सीमारेषा आहेत.एक म्हणजे आंतरराष्ट्रीय सीमारेषा-जी गुजरात,राजस्थान,पंजाब आणि जम्मू-काश्मीर चा काही भाग अशी आहे आणि दुसरी म्हणजे प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा-(Line Of Control-LoC).फाळणी नंतर पाकिस्तानी टोळीवाल्यांनी काश्मीर खोऱ्यात घुसखोरी केल्यानंतर त्यांना प्रत्युत्तर देताना युद्धबंदी लागल्यानंतर काश्मीरचा गिलगीट-बाल्टिस्तान हा भाग पाकिस्तानच्याच ताब्यात राहिला.ह्या भागालाच पाकव्याप्त काश्मीर म्हणतात.भारत-पाकिस्तान सीमावाद हा प्रामुख्याने ह्या कारणावर आहे;त्याच बरोबर सियाचीन हिमनदीच्या अति दुर्गम भागावर पाकिस्तान आपला अधिकार सांगत आहे.त्याचप्रमाणे सर क्रीक ह्या भागावरून सुद्धा वाद आहे.१९६५,१९७१,१९९९ अश्या तिन्ही युद्धांमध्ये पाकिस्तानला हार पत्करायला लागली असल्याने आता पाकिस्तान Proxy War(छुपे युद्ध)चा मार्ग वापरायला सुरवात केली आहे.युद्धापेक्षा शस्त्रसंधीचे उल्लंघन करून भारतीय सैन्यावर,चौक्यांवर लपून गोळीबार करणे,दहशतवादी घुसखोर घुसवणे,हुर्रियत-हिजबुल सारख्या फुटीरतावादी संघटनांना मदत करणे,इतर दहशतवादी संघटनांना मदत करणे असे पर्याय वापरून पाकिस्तान भारतात अशांतता पसरवत आहे. 
           पाकिस्तानी सैन्याने नोव्हेंबर २०१५ ते नोव्हेंबर २०१६ या एका वर्षाच्या कालावधीत साधारण ४५० वेळा शस्त्रसंधीचे उल्लंघन केले आहे.आंतरराष्ट्रीय सीमारेषा,प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा या दोन्ही ठिकाणी अश्या प्रकारचा गोळीबार पाक सैन्य वारंवार करते.पाकिस्तानच्या अश्या कुरापतींमुळे सियाचीन सारख्या प्रचंड अवघड,मानवी राहणीस प्रतिकूल अश्या ठिकाणी सुद्धा भारताला सैन्य तैनात करावे लागले आहे.७४ किमी. लांबी असलेला सियाचीन हिमनद आणि त्याच्या आजूबाजूचे क्षेत्र हे पूर्णपणे भारताच्या हद्दीत असूनही पाकिस्तान ह्या भूभागावर आपला हक्क सांगत आहे.या भूभागाच्या दुर्गमतेमुळे आणि त्याच्याकडे झालेल्या दुर्लक्षामुळे भारत-पाकिस्तान दरम्यान झालेल्या कोणत्याही करारामध्ये या भागाचा स्पष्ट उल्लेख नाही.१९४९ साली झालेल्या भारत-पाक करारामध्ये युद्धबंदी रेषा ठरवण्यात आली त्यात श्योक नदीजवळच्या NJ1942 या शिखरापर्यंत सीमा ठरवून परिसराच्या दुर्गमतेमुळे 'Thence north to the glacier' असे संदिग्ध शब्द वापरण्यात आले.१९६२ च्या पाक-चीन करारामध्ये पाकिस्तानने सियाचीन ग्लेसियर च्या उत्तरेकडील मोठा भाग परस्पर चीन ला देऊन टाकला.भारत-चीन युद्धात चीन ने बळकावलेला अक्सई चीन भाग एका बाजूला,उत्तरेला पाकिस्तान ने चीन ला दिलेला भाग आणि दुसऱ्या बाजूला पाकव्याप्त काश्मीर अश्या परिस्थितीमुळे सियाचीन क्षेत्राला मोठे सामरिक महत्व आहे.इथे सैन्य ठेवण्यात प्रचंड खर्च येतोच त्याचबरोबर प्रतिकूल परिस्थितीमुळे अनेक सैनिक शहीद होतात वा गंभीर जखमी होतात.तिथल्या निसर्गाचा ह्रास ही वेगळीच बाब आहे.ह्या सर्व गोष्टीमुळे कायमच सियाचीन मधून सैन्य हटवण्याची मागणी होत असते.दोन्ही देशांनी सैन्य मागे घेऊन तिथे सियाचीन पीस पार्क उभारण्यात यावं अशी कल्पना आहे.पाकिस्तानची विश्वासार्हता ० आहे आणि भारताने सैन्य काढल्यास चीन आणि पाकिस्तान साठी आयता कॉरिडॉर तयार होईल.त्यामुळे जो पर्यंत पाकिस्तान त्यांचे पूर्ण सैन्य या भागातून काढत नाही तो पर्यंत भारताने सैन्य काढणे ही मागणीच गैरव्यवहार्य ठरते. 
              भारत-पाकिस्तान सीमावादात अजून एक महत्वाचा मुद्दा आहे तो सर क्रीक ह्या समुद्रधुनीचा(Strait).या समुद्रधुनीच्या जवळपासच्या ९००० स्क्वेअर किमी भागावर पाकिस्तान हक्क सांगत आहे जो भारताने स्पष्टपणे नाकारला आहे.ह्या समुद्रधुनीमुळे गुजरातमधील कच्छचे रण आणि पाकिस्तानमधील सिंध प्रांत वेगळे होतात.समुद्र असल्याने ह्या भागावर सीमारेषा अधोरेखित करणे अवघड काम आहे.१९६५ मध्ये झालेले भारत-पाकिस्तान युद्ध हे ह्या सर क्रीक च्या मुद्द्यावर झाले.१९६५ च्या युद्धानंतर हा वाद मिटवण्यासाठी इंग्लडने मध्यस्थीचा प्रयत्न केला.इंग्लंडचे तत्कालीन पंतप्रधान हेरॉल्ड विल्सन ह्यांनी एक आयोग नेमला.ह्या विल्सन आयोगाने पाकिस्तानने दावा केलेल्या भागांपैकी १०% भाग पाकिस्तान ला दिला.हा १०% च भाग पाकिस्तानच्या हद्दीत येत असल्याने आयोगाने पाकिस्तानची ९००० स्क्वेअर किमी ची मागणी फेटाळली.नाराज पाकिस्तानने हा निवाडाच अमान्य केला.१९६५ पासून २०१५ पर्यंत ८ वेळा ह्या मुद्द्यावर चर्चा झाल्या मात्र तोडगा काढण्यात कायमच अपयश आलेला आहे.
सर क्रिक 


सियाचीन 


          एवढे सीमावाद असणारा,कायम कुरापती करणारा आणि दहशतवादाला मदत करणारा देश शेजारी असला की त्याला हाताळण्यासाठी प्रामुख्याने तीन पर्याय देशासमोर असतात ते म्हणजे-
  • युद्ध 
  • चर्चा 
  • आंतरराष्ट्रीय दबाव/आंतरराष्ट्रीय स्तरावर एकटे पाडणे(Isolation)
    यातील युद्ध हा सगळ्यात शेवटचा पर्याय आहे आणि तो शक्य तितका टाळला पाहिजे.एकाच्या बदल्यात दहा हे भावनेच्या भरात बोलणं ठीक आहे किंवा 'पाकला करा खाक' असा काहीतरी विषय घेऊन न्यूज चॅनेल वर फड रंगवणे ठीक आहे पण व्यवहार्य नाही.भारताचे लष्कर सामर्थ्यशाली असले तरी युद्धाने जो आर्थिक ताण अर्थव्यवस्थेवर येतो तो सहन करण्याची ताकद अर्थव्यवस्थेत आहे का?आणि विकासाच्या ज्या टप्प्यावर भारत आज उभा आहे,जिथे GDP Growth Rate 7.6% आहे,अश्या स्थितीमध्ये युद्ध करून मोठा खर्च करणे हे हितावह नाही.दुसरी आणि फार महत्वाचा मुद्दा आहे दोन्ही देशांच्या अण्वस्त्र सज्जतेचा.दोन्ही देशांनी NPT(Non-Proliferation Treaty-अण्वस्त्र प्रसार बंदी)आणि CTBT(Comprehensive Test Ban Treaty-सर्वंकष अण्वस्त्र परीक्षण बंदी)या दोन करारांवर सही केलेली नाही.भारताने अण्वस्त्रांसंबंधी No First Use Policy स्वीकारली आहे,NPT/CTBT करारांवर भारताने सही जरी केली नसली तरी कोणत्याही देशाला अण्वस्त्र तंत्रज्ञान देणार नाही व अण्वस्त्र परीक्षण करणार नाही अश्या भूमिकांमुळे भारताची एक जबाबदार अण्वस्त्रधारी देश म्हणून ओळख आहे.पाकिस्तानने या करारांवर सही तर केलेली नाहीच आहे आणि No First Use असे काही पाकिस्तानचे धोरण नाही.पाकिस्तानने किमान ५० वेळा अण्वस्त्र वापरायची धमकी दिलेली आहे.सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे पाकिस्तानमध्ये अण्वस्त्रांचा ताबा हा लष्कराकडे आहे,भारताप्रमाणे सरकार कडे नाही.अश्या परिस्थितीत युद्ध कोणते रूप घेईल हे सांगता येत नाही.अजून एक महत्वाचा मुद्दा म्हणजे युद्धाने प्रश्न संपेल याची शाश्वती काय?बऱ्याचदा युद्धाने प्रश्न सुटत नसतात तर नवीन निर्माण होत असतात.युद्धाने तात्कालिक शांतता येईल पण त्याच शांततेत पुढच्या युद्धाची बीजे रोवली जातात.त्यामुळे युद्ध हा पर्याय टाळायलाच हवा.सीमापार गोळीबाराला गोळीबार व मिलिटरी ऑपरेशन ने प्रत्युत्तर मात्र द्यायलाच हवं.


            भारताला पाकिस्तान वर आंतरराष्ट्रीय स्तरावरून दबाव आणायचा असेल तर अमेरिका,सौदी अरेबिया आणि चीन ही ३ राष्ट्रे फार महत्वाची आहेत कारण पाकिस्तानला जास्तीतजास्त आर्थिक आणि इतर मदत ही याच तीन देशांकडून मिळते.अमेरिका आता अफगाणिस्तानमधून सैन्य काढून घेत असल्याने अमेरिकेच्या दृष्टीने पाकिस्तानचे महत्व कमी झाले आहे.त्यामुळे अमेरिकडून पाकिस्तानकडे येणार मदतीचा ओघ कमी होताना दिसत आहे.दुसऱ्याबाजूला चीन चा आशियात आणि पॅसिफिक मध्ये वाढणारा प्रभाव अमेरिकेला खुपत आहे.हा प्रभाव कमी करण्यासाठी अमेरिका भारत हाच पर्याय समोर आहे,त्यामुळे अमेरिकेच्या बाजूने पाकिस्तान वर दबाव आणणे भारताला जमू शकते.सौदी अरेबिया शी भारताचे राजनैतिक संबंध असले तरी ते पाकिस्तान वर दबाव आणण्याएवढे नाहीत.सौदी अरेबिया शी संबंध वाढवून हा मार्ग वापरता येऊ शकेल.चीन आणि पाकिस्तानचे संबंध हे सध्या फारच सलगीचे आहेत.चीन पाकिस्तानला हरप्रकारे मदत करत आहे.CPEC(China-Pakistan Economic Corridor) ह्या दोन्ही देशांमधला महत्वाकांक्षी प्रकल्पात चीन मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहे.चीन पाकिस्तानच्या बलुचिस्तान प्रांतातील ग्वादार बंदराचा विकास करत आहे.UNSC(United Nations Security Council) च्या मसूद अजहर ला आंतरराष्ट्रीय दहशतवादी घोषित करण्याच्या ठरावाला चीन ने नकाराधिकार वापरला.पाकिस्तानवर दबाव आणण्यात व त्याला एकटे पाडण्यात चीन हाच सर्वात मोठा अडथळा आहे.१५ ऑगस्ट ला लाल किल्ल्यावरच्या भाषणात मा.पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी बलुचिस्तान मध्ये जनतेवर होत असलेल्या अत्याचारांचा उल्लेख केला.नेहमी काश्मीर मध्ये भारतीय लष्कर नागरिंकावर अत्याचार करत आहेत असा आरोप पाकिस्तान सतत करतो,त्याला उत्तर देताना बलुचिस्तानचा मुद्दा महत्वाचा आहे.मुद्दा अजून जरी प्राथमिक स्तरावर असला तरी ह्या मुद्द्याचा पाकिस्तानवर दबाव आणण्यात वापर करता येईल.अश्याच प्रकारचा मुद्दा हा गिलगिट-बाल्टिस्तान बद्दल पण वापरात येऊ शकतो.मार्च २०१७ मध्ये इंग्लंड च्या संसदेने गिलगिट-बाल्टिस्तान हा भाग भारताचा असून पाकिस्तानने तो बेकायदेशीररित्या बळकावला आहे असा ठराव पास करून पाकिस्तानच्या ह्या भागाला त्यांचा प्रांत ठरवण्याच्या प्रयत्नाचा निषेध केला आहे.अशा काही घटनांचा पाकिस्तान वर दबाव आणण्यासाठी उपयोग होऊ शकतो.पाकिस्तान वर दबाव आणण्यासाठी सर्वात मोठं आणि महत्वाचं भारताकडे असलेलं साधन म्हणजे सिंधू पाणी करार(Indus Water Treaty).या करारानुसार भारत जेवढ पाणी वापरू शकतो तेवढं पाणी भारत वापरत नाही आहे.३ युद्धांच्या काळातही भारताने हा करार  पाळला आहे.असं असलं तरीही पाकिस्तानच्या मनात भारत सिंधू आणि इतर नद्यांचे पाणी अडवेल अशी भीती असते.त्यामुळे प्रत्यक्ष करार जरी मोडीत काढला नाही तरी करार संपवू असं म्हणत पाकिस्तानच्या डोक्यावर टांगती तलवार ठेवता येते.
             पाकिस्तानवर अश्या प्रकारे दबाव ठेवून दुसऱ्या बाजूला चर्चा केली पाहिजे.काश्मीर सारखा अतिसंवेदनशील विषय व्यवस्थित हाताळण्यात यावेत पण त्या आधी सियाचीन,सर क्रिक आणि इतर वादांवर तोडगा काढण्यात यावा अशी भारताची भूमिका होती.पाकिस्तानची मात्र कायम काश्मीरच्याच चर्चेची अट असायची.२००८ मध्ये झालेल्या मुंबई हल्ल्यानंतर भारताने आधी दहशतवाद विरोधी कारवाई नंतर चर्चा अशी अट ठेवली.या नंतर भारत-चर्चा प्रक्रिया थंडावली.पाकिस्तानचे भारत विषयी धोरण फक्त सरकार ठरवत नाही तर त्यात पाकिस्तानी लष्कर व तेथील धार्मिक गट यांचाही मोठा वाट असतो.ह्या लष्कर आणि धार्मिक गट यांच्या प्रभावामुळे पाकिस्तानची दहशतवाद प्रकरणी भूमिकाही कायम दुट्टपी स्वरूपाची दिसते.वास्तविकतः पाकिस्तानला दहशतवादाला प्रोत्साहन देण्याची मोठी किंमत भोगावी लागली आहे.पेशावर मध्ये शाळेत झालेला भीषण हल्ला असो व माजी पंतप्रधान बेनझीर भुट्टो यांची हत्त्या किंवा पाकिस्तानच्या लष्करी तळांवर दहशतवाद्यांनी केलेले हल्ले स सगळ्यातून पाकिस्तानचंही खूप नुकसान झालेले आहे.तरीही पाकिस्तान Good Terrorism-Bad Terrorism असा स्वतःच्या भल्याचा(?) भेद करत आहे.पाकिस्तानसाठी त्रासदायक ठरलेल्या दहशतवादास वाईट दहशतवाद ठरवून पाकिस्तानी लष्कराने वजिरीस्तान आणि FATA-Federally Administrated Tribal Area या भागात दहशतवाद्यांविरुद्ध कारवाई सुरु केली आहे मात्र भारत व इतर देशांमध्ये कारवाया करणाऱ्या दशतवाद्यांना चांगले दहशतवादी असे लेबल लावून त्यांना आसरा,मदत पुरवत आहे.मुंबई वरील हल्ल्याचे पाकिस्तानमध्ये बसून नियोजन करणारे हाफिज सईद,झाकी-उर रहमान लखवी ह्या दोघांवरतीही भारताने पुरावे देऊनही पाकिस्तान खटला चालवण्यात उत्साही दिसत नाही.पाकिस्तानी लष्कर आणि पाकिस्तानी गुप्तचर संघटना ISI भारताविरुद्ध दहशतवादाला प्रोत्साहन देतात.पाकिस्तानच्या राजकारणावर लष्कराचा चांगलाच प्रभाव आहे.२००८-१३ असा ५ वर्षांचा कालावधी झारदारींनी पूर्ण केल्यानंतर २०१३ च्या निवडणुकीत बहुमत असलेल्या नवाज शरीफ यांच्या मुस्लिम लीग कडे सत्ता आली.पाकिस्तानच्या इतिहासात प्रथमच एका लोकशाही सरकारने दुसऱ्या लोकशाही सरकार कडे सत्ता  केली.या वरूनच लष्कराचा किती पगडा अंतर्गत राजकारणात आहे ते कळते.
              इंद्रकुमार गुजराल परराष्ट्र मंत्री असताना त्यांनी प्रथम व्यापार संबंध सुधारून त्यातून विश्वास निर्मितीची प्रक्रिया सुरु करावी ज्याचा उपयोग राजकीय विश्वास निर्मितीमध्ये होईल असे सूत्र सांगितले होते.भारत पाकिस्तान दरम्यान आजमितीस साधारण ३ अब्ज अमेरिकन डॉलर एवढा व्यवहार चालतो.हा व्यवहार सुरळीत चालू राहिल्यास २-३ वर्षातच १५ अब्ज डॉलर चा टप्पा गाठू शकतो.भारत पाकिस्तानला अंदाजे ७००० वस्तू निर्यात करतो मात्र पाकिस्तान कडून तेवढ्या प्रमाणात भारत आयात करत नाही.त्यामुळे दोन्ही देशांमधील व्यापार असमतोल आहे.काही वस्तूंवर दोन्ही देशांनी निर्बंध घातले आहेत तसेच वस्तूंवर लागणारी जकात मोठी आहे.भारताने पाकिस्तान ला Most Favoured Nation चा दर्जा दिला आहे.पाकिस्तान ने सुद्धा भारताला तो दर्जा दिला तर बऱ्याचश्या समस्या सुटू शकतात.पण यात येणारी समस्या हि सुद्धा पाकिस्तानच्याच बाजूने आहे.पाकिस्तानचे राजकीय नेतृत्व भारताबरोबर आर्थिक संबंध सुधारण्याच्या प्रयत्नात आहेत.पाकिस्तानी लष्कराला मात्र हे संबंध नको आहेत.पाकिस्तान मधल्या पंजाब प्रांताच्या मुख्यमंत्र्यांनी पाकिस्तानी लष्कर हे भारत-पाकिस्तान  यांच्यातील व्यापारी संबंधातील सर्वात मोठा अडथळा आहे अश्या स्वरूपाचे विधान केले.भारताबरोबर व्यापारी संबंध सुधारले तर भारताचा पाकिस्तान-अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियात प्रभाव वाढेल अशी पाक लष्कराची भीती आहे.या मुळेच पाकिस्तानी लष्कर सातत्याने व्यापारी संबंधांना विरोध करत आहे.पाकिस्तानच्या राजकीय नेतृत्वाने लष्करी दबावापुढे न झुकता व्यापारी संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत.पाकिस्तानी जनताच पाकिस्तानवरचा लष्करी प्रभाव कमी करू शकते.व्यापार संबंधातून होणारी विश्वासनिर्मिती प्रक्रिया हीच काश्मीर,सियाचीन आणि सर क्रिक अश्या समस्या सोडवण्यात उपयोगी ठरेल.
 
 
        १९९९ युद्धानंतर वाजपेयी सरकारने भारत-पाक चर्चा आणि शांतता प्रक्रियेला सुरवात केली.वाजपेयींनी त्यांच्या ५ वर्षाच्या काळात २ वेळा पाकिस्तानला भेट दिली.याच काळात त्यांनी लाहोर करार घडवून आणला,कारगिल युद्धाचा दोष नवाज शरीफ यांना न देता लष्कराला दिला.वाजपेयींनी सुरु केलेले हे शांतता धोरण मनमोहन सिंग यांनी चालू ठेवले.या काळात झालेले दहशतवादी हल्ले,शस्त्रसंधी उल्लंघन यांमुळे बऱ्याचदा तणावाची परिस्थिती निर्माण झाली पण परिस्थिती चिघळणार नाही याची विशेष काळजी मनमोहन सिंग यांनी घेतली.२००८ मुंबई हल्ल्यानंतर भारताने टेरर अँड टॉक एकत्र होणार नाही अशी भूमिका घेतली आणि भारत-पाक चर्चा प्रक्रिया थंडावली.नरेंद्र मोदी यांनी शेजारील देशांशी संघर्षांचे नव्हे तर सलोख्याचे आणि शांततेचे संबंध प्रस्थापित करायचे आहेत असे संकेत दिले.मोदी यांनी सार्क देशांच्या प्रमुखांना त्यांच्या शपथविधी साठी आमंत्रण दिले.याच शपथविधी सोहळ्यात शरीफ-मोदी भेट झाली.उच्चायुक्त स्तरावरची भेट ठरलेली असताना पाकिस्तानी उच्चयुक्तांनी काश्मीर मधील फुटीरतावाद्यांची भेट घेतली परिणामी भारताने हि बैठक रद्द केली.नरेंद्र मोदींनी एकदा पाकिस्तान ला अचानक धावती भेट दिली,क्रिकेट डिप्लोमसी चा सुद्धा वापर झाला.या सगळ्यात एक गोष्ट कायम दिसते ती म्हणजे जेव्हा जेव्हा भारत-पाक शांतता चर्चा सुरु होते वा सुरु व्हायची चिन्ह दिसतात त्या त्या वेळी पाकिस्तानी लष्कर गोळीबाराला सुरुवात करते किंवा लष्कर-ISI पुरस्कृत दहशतवादी गट हिंसक कारवाया करतात.चर्चा प्रक्रिया थांबणे हाच पाकिस्तानातील भारतविरोधी तत्वांचा विजय आहे.चर्चा प्रक्रियाच थांबली तर कोणताच तोडगा निघणार नाही आणि परिस्थिती कायम आहे तशीच राहील.एक गोष्ट कायम लक्षात ठेवली पाहिजे की पाकिस्तान समस्या आणि पाकिस्तान बरोबर असणारे प्रश्न हे फक्त आणि फक्त चर्चेनेच सुटू शकतात.
             सध्या पाकिस्तानकडून वारंवार होत असलेले शस्त्रसंधीचे उल्लंघन,पाक पुरस्कृत दहशतवादी,फुटीरतावाद्यांच्या काश्मीर खोऱ्यातील कारवाया त्यात जाणारे सैनिक आणि नागरिकांचे बळी;कुलभूषण जाधव ह्या माजी भारतीय नौदल अधिकाऱ्याला बेकायदेशीररीत्या पकडून फाशीची शिक्षा देणे,भारतीय अधिकार्र्यांना त्यांच्याशी संपर्क साधू न देणे अश्या कारणांमुळे भारतात पाकिस्तान विरुद्ध तीव्र भावना आहेत.न्यूज चॅनेल युद्धाकडे TRP साठी मोठा event या नजरेने बघतायत असच वाटत.भावनेच्या भरात केलेली कृत्य व्यवहार्य असतातच असं नाही त्यामुळे चर्चा आणि चर्चाच हा व्यवहार्य उपायच long term फायदा देईल हे लक्षात घ्याल हवं.हे सर्व लक्षात घेऊन दोन्ही सरकारांनी भविष्यकालीन शांततेसाठी आणि विकास साधण्यासाठी बंद पडलेली शांतता चर्चा प्रक्रिया चालू करण्यासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत.चर्चेतून निघालेला तोडगा कायम शांतता प्रस्थापित करेल आणि दोन्ही देश विकासमार्गावर घोडदौड अधिक वेगाने करू शकतील.
                                                                                                                                                             ©श्रवण दांडेकर
                                                              




             

Monday, 13 February 2017

The High Functioning Sociopath!!

                  


           गुप्तहेर या माणसाबद्दल सर्वांनाच एक आकर्षण असतं.फिक्शन साठी तर गुप्तहेर हा एक मोठा विषय आहे.फिक्शनच्या जगामध्ये 007 जेम्स बॉण्ड पासून ते अगदी झी मराठी वरची अस्मिता या रेंज मध्ये अनेक गुप्तहेर आहेत पण या सगळ्यांचा आद्य जनक आणि ज्याचा ठसा प्रत्येक गुप्तहेर कथेत कुठेना कुठे तरी दिसतोच तो म्हणजे शेरलॉक होल्म्स!!अतिशय तीव्र निरीक्षण शक्ती,Science Of Deduction ही स्वतःची तर्क करण्याची पद्धत यामुळे शेरलॉक हा सगळ्यात वरचढ ठरतो!! 



           
            ३१ ऑक्टोबर १८५७ या दिवशी 'अ स्टडी इन स्कार्लेट'ही शेरलॉक होम्स ची पहिली कथा सर आर्थर कॉनन डॉयलांच्या लेखणीतून उतरून वाचकांच्या समोर आली.त्यानंतर तब्बल २ वर्षांनी 'साइन ऑफ फोर' प्रसिद्ध झाली.(हाच आदर्श सध्या BBC चालवत्ये!!) नंतर स्ट्रॅन्ड या लंडन मधल्या प्रसिद्ध मासिकाने दरमहा कथेची मागणी केली आणि स्ट्रॅन्ड मधून दर महिन्याला एक शेरलॉक होम्स कथा प्रसिद्ध व्हायला लागली.१९ व्या शतकातलं घोडागाड्यांमधून फिरणारं,दाट धुक्यातलं लंडन सर आर्थर कॉनन डॉयल यांनी डोळ्यासमोर उभं केलं.स्ट्रॅन्ड चा खप शेरलॉक मुळे प्रचंड वाढायला लागला.शेरलॉक ला प्रचंड यश मिळत असताना सर डॉयल मात्र लोकांना शेरलॉक सोडून आपल्याकडून काही नकोय म्हणून वैतागून गेले होते.आपण म्हणजे शेरलॉक या समीकरणातून बाहेर  पडण्याचा विचार करत असताना त्यांना स्वित्झर्लंडला उपाय सापडला.स्ट्रॅन्ड मधून प्रसिद्ध झाली 'द फायनल प्रॉब्लेम.' यात जिम मॉरीयार्टी या  क्रिमिनल मास्टरमाईंड शी लढताना शेरलॉक दरीत कोसळून मृत्युमुखी पडतो.या घटनेनंतर स्ट्रॅन्ड चे एका दिवसात २२००० वर्गणीदार कमी झाले.सर्वत्र सर डॉयल यांनी परत शेरलॉक लिहावं या साठी प्रयत्न चालू होते.अगदी इंग्लंडच्या राणीने देखील प्रयत्न केले पण सर डॉयल सगळीकडे दुर्लक्ष करून स्वित्झर्लंड मध्ये बसले होते.अखेर ७ वर्षानंतर सर चाहत्यांच्या दबावाखाली झुकले आणि पुढची कथा आली-'एमटी हाऊस'  शेरलॉक होम्स जिवंत!!तो मेलाच न्हवता.या नंतर शेरलॉक च्या कथा येतच राहिल्या. 'हिज लास्ट बो' हि सर आर्थर कॉनन डॉयल यांची शेवटची शेरलॉक कथा.१८५७ मध्ये २५ पौंड्स मानधन मिळालेल्या सर डॉयल ना १९०३ मध्ये १३ कथांच्या संग्रहाला तब्बल ४५००० पौंड्स मानधन मिळालं!!सर डॉयल यांनी शेरलॉक लिहणं थांबवलं मात्र त्यांच्या या मानसपुत्राचा दबदबा एवढा वाढला होता की त्यांच्या या कथांचे अनुवाद अनेक भाषांमध्ये तर झालेच पण अनेक लेखकांनी शेरलॉक वर अनेक पुस्तके लिहली.सर डॉयल यांच्या मुलाने डॉ.वॉटसन ने उल्लेख केलेल्या पण प्रकाशित न झालेल्या होम्सकथा 'THE EXPLOITES OF SHERLOCK HOLMES' या पुस्तकातून प्रसिद्ध केल्या. 
सर आर्थर कॉनन डॉयल 
                         

          शेरलॉक ही काल्पनिक व्यक्तिरेखा नसून आर्थर कॉनन डॉयल यांचच एक रूप आहे असा अनेकांचा विश्वास होता.त्यामुळे अनेक जण त्यांच्याकडे त्यांच्या समस्या घेऊन यायचे.शेरलॉक लिहायच्या आधी सर डॉयल यांनी ३६ वर्ष Science Of Deduction चा स्वतः अभ्यास केला होता.अनेक गुन्हेगारीच्या-गुंतागुंतीच्या केसेस मध्ये त्यांचा मत महत्वाचं मानलं जायचं.कुत्र्यांचा माग काढण्यासाठी उपयोग,ठसे घेण्यासाठी प्लास्टर ऑफ पॅरिस चा उपयोग,बोटांचे ठसे,सिगार ची राख,टायर चे छाप,मानवी रक्ताची तपासणी,कपड्यांचे धागे-त्यात अडकलेली धूळ या सगळ्यांचा वापर आजही पोलीस-गुप्तहेर संस्था करतात या सर्वांचं मूळ हे या शेरलॉक मध्ये आहे.चीन-इजिप्त सारख्या अनेक देशांमध्ये पोलीस प्रशिक्षणामध्ये शेरलॉक होम्स चा आणि त्याच्या Science Of Deduction चा वापर केला जातो.
Principal of Science Of Deduction 
                     

                पुस्तक-कथा एवढ्या प्रसिद्ध झाल्यानंतर शेरलॉक ला दृश्य स्वरूपात आणण्याचे प्रयत्न सुरु झाले.१९१६ मध्ये शेरलॉक वर पहिला चित्रपट आला.तेव्हा पासून ते आत्ताच्या रॉबर्ट डाउनी ज्युनिअर च्या शेरलॉक पर्यंत साधारण ३०-३५ सिनेमे आले.यातले काही कथांवर आधारित आहेत तर काहींमध्ये बदल करून मॉडिफिकेशन्स केली आहेत.सिनेमा मध्ये सर्व काही पूर्ण होत न्हवत आणि यातूनच १९५४ मध्ये शेरलॉक TV वर आला.३९ भागांच्या या सिरीज मध्ये सर आर्थर कॉनन डॉयल यांनी लिहलेल्या कथा दाखवण्यात आल्या.त्यानंतर १९६५ मध्ये BBC ने शेरलॉक सिरीज आणली.मग १९८३ मध्ये अजून एक सिरीज.या सगळ्या सिरीज मध्ये कथा होत्या तशाच,जुन्या काळात दाखवल्या. 
Add caption

                           Sherlock Holmes 1954 Series
                                   Sherlock Holmes 1983                              
                        
                                     २०१० मध्ये BBC ने SHERLOCK सिरीज सुरु केली.यातील कथा या  Based on work of Sir Arthur Conan Doyle आहेत.शेरलॉक हा सुद्धा २०१० मध्ये आलाय.सुरवातीला हे एपिसोड बघायच्या आधी वाटलेलं की याला काय अर्थ शेरलॉक म्हणजे त्याच काळात पाहिजे,त्याच गोष्टी पाहिजेत पण ही सिरीज पण तेवढीच किंबहुना आधीच्यांपेक्षा जरा जास्तच भारी झाल्ये.उत्कृष्ट दिग्दर्शन,सर्व कलाकारांचे जबरदस्त अभिनय,संवाद,कथेत केलेले काही बदल-आत घातलेल्या नवीन गोष्टी आणि background music यांमुळे शेरलॉक ची ही सिरीज कितीही वेळा बघितली तरी कंटाळा येत नाही.या सिरीज मध्ये जिम मॉरीयार्टी हा Central Villian म्हणून दाखवण्यात आलाय.आता पर्यंत ४ सिझन प्रचंड वेळ काढून BBC ने आणलेले आहेत.प्रत्येक सिझन मध्ये दीड-दीड तासांचे ३-३ एपिसोड आहेत.
                                 

शेरलॉक ची ही सिरीज आणि ओरिजिनल कथा नक्की वाचा.शेरलॉक च्या तोंडचे Quotes त्याचे संवाद हे एका वेगळ्याच लेव्हल चे आहेत.जे  पुस्तकात तर बरेच आहेत.
                   
                  शेरलॉक.एका माणसाच्या कल्पनेतील व्यक्तिरेखा एवढी प्रसिद्ध होते.जगातील अनेक भाषांमध्ये अनुवाद होतात.ही व्यक्तिरेखा जिथे तयार झाली,पहिल्यांदा प्रसिद्ध झाली तो देश शेरलॉक चा इतिहास सांभाळतो.आधी काल्पनिक असणारा  221 B Baker Street  हा पत्ता अस्तित्वात आला.तिथे आता शेरलॉक होम्स म्युझिअम आहे.शेरलॉक होम्स संबंधीच्या सर्व गोष्टी तिथे जपून ठेवल्या आहेत.     
                          शेरलॉक कडे  एक व्यक्ती म्हणून बघितलं तर हा तसा माणूसघाणा.डॉ.वॉटसन सोडून कोणी मित्र नाही.कायम कसले ना कसले प्रयोग करत राहणारा,ड्रग्स शौकीन.स्वतः सोडवलेल्या गुन्ह्यांच श्रेय दुसऱ्यांना हसत हसत देणारा,समाजातील दुर्जनांना त्यांच्याच पद्धतीने समजावणारा,प्रचंड बुद्धिमान Sociopath!!
                        शेरलॉक १८५७ पासून लोकांचं मनोरंजन करत आला आहे.अजून अनेक वर्ष करेल.माणसांचा कंटाळा घालवत राहील,मोठ झाल्यावर गुप्तहेर बनायचं असा स्वप्न लहान मुलांना दाखवत राहील,मोठ्यांना बालपणाची आठवण करून देत राहील,गुप्तहेरांना मार्गदर्शन करत राहील,गुन्हेगारांना तुम्ही किती प्रयत्न केलेत तरी काहीतरी मागे ठेवाल सांगत राहील,लेखकांना शेरलॉक सारखं जगप्रसिद्ध काहीतरी लिहावं या साठी प्रेरणा देत राहील,शेरलॉक अमर राहील!! 
                                                     तुम्ही शेरलॉक वाचलायत ना??वाचला असाल तर आवडती केस टाका कॉमेंट मध्ये!!बघितला असेल तर एपिसोड सांगा!!वाचला असेल तर आता बघा पण आणि बघितला असेल पण वाचला नसेल तर आवर्जून वाचा!!दोन्ही केला नसेल तर आधी वाचा मग बघा!!चर्चा करूच  म !!
                                                                                              
                                                                                                                                              धन्यवाद!!
                                                                                                                                ©श्रवण दांडेकर 


समस्या भारतासमोरच्या!

              भारत स्वतंत्र होऊन ७० वर्ष झाली.७० वर्षांमध्ये भारताने अनेक क्षेत्रात आश्चर्यकारक प्रगती केली.१५ ऑगस्ट १९४७ च्या तुलनेत आप...